مقدمه
تاریخ سرشار از عبرتها و درسهای آموختنی است که باید آنرا خواند و از آن پند گرفت. چنانکه حضرت علی (ع) هم در نامه ي 31 به فرزندش امام حسن (ع)چنين توصیه می کند : «فرزندم تاریخ گذشتگان را بخوان و از آن درس بگیر.»
و ایران عزیز ما با پیشینه ای قریب به هشت هزار سال و یا حتّی بیشتر در بالاترین نقطه تاریخ جهان قرار گرفته و هر مقطعی از آن حاوی درسی است که باید خواند و از آن عبرت گرفت. در بام تاریخ جهان کیست که نداند هر تغییر و تحولی در مسیر حرکت بشر روی داده، امپراطوری ایران و ایرانی در آن نقش بسزایی داشته است. از کشف علوم و فنون جدید گرفته تا بنیانگذاری حکومت و دیوان سالاری و تدوین قانون برای اداره ي کشور.
آن زمان که کورش کبیر بر اریکه ي قدرت نشست و قانون حقوق بشر و دیوان سالاری را نوشت و در لوحی برسردر ورودی پایتخت اش نصب کرد هنوز اکثر جهانیان به خصوص، اروپای متمدن امروز در جهل و نادانی به سر می بردند.
در تاریخ بشر جهان نمی توان نقطه ای مهم و تأثیر گذار را نام برد که در آن نامی از ایران و ایرانی نباشد و در اکثر برگه های پر اهمّیت و زرین تاریخ نام ایران و ایرانی می درخشد.
و آن زمان که نور هدایت و وحی در سرزمین حجاز شروع به تلالو کرد و چون خورشید تابناک سیاهی شب را از بین برد و آن زمان که چراغ نور هدایت به دست مولا علی (ع) افتاد، ایرانیان آنچنان شیفته ي عدالت و مکتب او شدند که حتی مردمان عرب را هم در عشق و محبّت به او انگشت به دهان گذاشتند.
و در این میان اردبیل در ایران همان خطه ای است که اولین حکومت شیعی از آن برخاست و علاوه بر اینکه ایران را از ملوک الطوایفی و هرج و مرج نجات داد، حکومت صفویه بعد از دوران کوتاه آل بویه توانستند کل ایران را متّحد سازند و حکومت شیعی را از اردبیل بر کل کشور رسمی اعلام کنند و این افتخار در تاریخ ایران برای همیشه چون ستاره اي فروزان بر بلنداي اين سرزمين، اردبيل هميشه سرفراز، مي درخشد .و در عمل نیز مردم این شهر در طول تاریخ بعد از اسلام نشان داده اند که همیشه دل در گرو محبّت اهل بیت دارند. و کسی در ایران نیست که نداند یک اردبیلی در عزای اباعبدا…الحسین (ع) چگونه از خود بی خود می شود.
و انقلاب اسلامی ایران یکی دیگر از برهه های زرین تاریخ ایران زمین است که در آن باز مردم ایران جهان را تکان دادند و حکومتی را که همه ي ابر قدرتهای جهانی پشتیبان آن بودند به پایین کشیدند و رژیمی را که از لحاظ مالی و نظامی وحمایت های جهانی در بهترین موقعیت قرار داشت به تاریخ سپردند.
با وجود گذشت سه دهه از این حادثه ي شگرف جهانی هنوز هم بسیاری از تحلیلگران سیاست جهانی عاجز از تجزیه و تحلیل علل به وجود آمدن این انقلاب هستند؛ انقلابی که فاقد حتی یک کشور حامی خارجی بود؛انقلابی که فاقد یک نیروی نظامی و شبه نظامی بود؛ انقلابی که افتخارش همیشه این بود که با کشت و کشتار و قتل و آدم ربايی و ترور مخالف باشد ؛انقلابی که فاقد حزب و حزب بازی رایج سیاسیون بود.
بلی انقلاب ما فاقد همه ي این چیزها بود؛ انقلاب ما به جای محافل سیاسی، مساجد و دانشگاهها و حوزه های علمیه را داشت و هنوز هم بعد از سه دهه از وقوع آن، جهان هنوز مانندآن را به خود ندیده است. درست است که این انقلاب هیچ کشوری را به عنوان حامی نداشته و هیچ نیروی نظامی و هیچ منبع مالی نداشته است، ولی رهبران آن ملّتی را پشت سر خود داشته اند که از همه ي اینها مهم تر و قوی تر بوده است.
امام خمینی (ره) آن زمان که رهبری این جریان را بر عهده گرفت می دانست که چه پشتوانه ي عظیمی دارد که به مدد آن مي تواند دنیا را تکان دهد و باز تاریخ جهان از ایران بود که یکی از بزرگترین حادثه های تاریخ و قرن بیستم را به نظاره نشست.
اردبیل شهری است که همیشه در تاریخ ایران نقش پررنگی داشته است در جریان انقلاب نیز به خوبی مردمان این دیار دین خود را به انقلاب ایفا کردند و دو رهبر بزرگ انقلاب در اردبیل (مرحوم آیت ا… مسائلی و مرحوم آیت ا… مروج) به خوبی مردم را همپای سایر شهرهای ایران همراه انقلاب ساختند.
و هنوز هم هستند بعضی از جوانان و نوجوانانی که در درس تفسیر قرآن مرحوم آیت ا… مسائلی صریح ترین و بی پرواترین انتقادها را علیه حکومت می شنیدند و در جریانات و تحولات انقلاب نقش پررنگی ایفا می کردند، وهنوز هم در این شهر زندگی می کنند کسانی که در سخنرانیهای مرحوم آیت ا… مروج هر روز علیه رژیم پهلوی به خاطر جنایاتی که در کل کشور مرتکب می شد، انتقادهای کوبنده می شنیدند و از ریزترین جریانات کشور مطلع می شدند و زبان به اعتراض می گشودند و به خیابانها می آمدند و به چشم، شهادت دوستان و عزیزشان را می دیده اند؛ هستند کسانی که هنوز زنده اند و سینه های پرحرف دارند.
و بر ماست که تا آنها زنده و در میان ما هستند به عنوان شاهدان انقلاب حرفها و خاطراتشان را ثبت و ضبط کنیم تا جوانان و نوجوانانی امروزي که انقلاب را نه دیده و نه لمس کرده اند بدانند این مکتبی که به نام انقلاب وارث آن شده ایم باريختن خون و زحمات چه انسانهايی به دست آمده است و چگونه جوانان و نوجوانان در آن مقطع مهم تاریخی کشور توانسته اند مسیر تاریخ را تغییر دهند.
و خانواده ي دیده بان از جمله خانواده های اردبیلی است که از جان و مال خود در راه انقلاب گذشتند.
و محمّدعلی یکی از اعضای این خانواده است که با وجود نوجوان بودن در مسجد«میرصالح» همراه جوانانی شد که حقیقتاً نقش آنها در پیروزی جریانات انقلاب اگر بیشتر هم نباشد کمتر از بزرگسالان هم نبوده است.
و محمّدعلی همان نوجوانی که به همراه سایر اعضای خانواده در مسجد میرصالح در تفسیر مرحوم آیت ا… مسائلی حضور می یافت جزو جوانان و نوجوانانی می شود که هنوز هم بسیاری از مردم شهر ابتکارات آنها را در اجرای سرود«خمینی ای امام» و رجزها و اشعار انقلابی در ایام محرّم 1357 به یاد می آورند؛ و یا کارهايی راکه در مدارس و دبیرستان‌ها مي کردند.
و محمّدعلی در این شهر کم سن و سال ترین فردی بود که به خاطر شرکت در تظاهرات و فعالیتهای انقلابی اش دستگیر و مدتی در زندان رژیم پهلوی در بند نوجوانان زندانی شد و به عنوان کم سن و سال ترین زندانی سیاسی رژیم پهلوی در اردبیل مفتخر شد. مقامات زندان وقتی که دیده بودند او در سن نوجوانی قرار دارد نتوانسته بودند او را به بند زندانیان سیاسی منتقل کنند و به اجبار او را به بند نوجوانان بزهکار انتقال داده بودند.
و او با اینکه سختیها و رنجهای زیادی در ایام زندانی و به خصوص وقتي كه در بند نوجوانان بزهکاربود. می بیند، از آنجايی که تربیت یافته ي پدر و خانواده ای بود که انقلاب را مهمتر از زندگی خود می دانستند، توانست با افتخار این دوران را به عنوان برگ زرینی در زندگی خود ثبت کند.
در پایان، جا دارد یادی از مردی ابوذر منش و مقدادخوی، که زندگی خود را صرف عقیده و جهاد در راه اسلام نمود ( ان الحیاه عقیده و جهاد )، پدر بزرگوار محمد علی چریک پیر انقلاب، شهید حاج غلامحسین دیده بان و شهيد نوجوان، محمد رحیم دیده بان کنیم و به روح این بزرگوار و همه ي شهیدان انقلاب و جنگ تحمیلی درود بفرستیم.
و محمدعلي، بزرگی دیگر از این خانواده، خود حماسه اي دیگر است و نوجوانترین زندانی سیاسی اردبیل در دوران مبارزه با رژیم ستم شاهی به شمار می رود او مردی است مزین به زیور علم و عمل، صاحب مکارم و فضایل اخلاقی، تعهد، تدین، وقار متانت و مناعت طبع و از همه برتر متواضع و فروتن که ( لاحسب کالتواضع )يعني :هیچ شرافتی چون فروتنی نیست:
بزرگی به ناموس و گفتار نیست بلندی به دعويّ و پندار نیست
تواضع سر رفعت افرازدت تکبر به خاک اندر اندازدت
و قدرداني و تشکر کنیم از جناب اصغر تقی زاده شکیبا مدیر کل اسبق اداره ي فرهنگ و ارشاد اسلامی اردبیل و جناب آقای عظیم ابراهیم پور ریاست اسبق محترم سازمان ملی جوانان اردبیل، که با حمایتها و تشویق هایشان باعث شدند تا بتوانیم خاطرات کوچکترین یار زندانی سیاسی انقلاب را به ثبت برسانیم؛ باشد كه قبول حضرت احدیت واقع شود .